-Η ηγεσία του Υπουργείου Δικαιοσύνης, εσείς κύριε Φλωρίδη και εσείς κύριε Μπουγά, έχετε το θλιβερό προνόμιο, ιστορικά πρωτοφανές, να προΐστασθε της Δικαιοσύνης την περίοδο της μεγαλύτερης κρίσης της, τουλάχιστον μεταπολιτευτικά. Το 70% των πολιτών δηλώνει, σύμφωνα με αλλεπάλληλες έρευνες
κοινής γνώμης, ότι δεν εμπιστεύεται πλέον την ελληνική Δικαιοσύνη. Ταυτόχρονα, το 80% των πολιτών, σύμφωνα με την πρόσφατη έρευνα της Μetron Analysis, θεωρεί ότι δεν πρόκειται να αποδοθεί δικαιοσύνη στις υποθέσεις των υποκλοπών των Τεμπών του ΟΠΕΚΕΠΕ. Πρόκειται για μείζονα κρίση εμπιστοσύνης. Έχουν διαρραγεί οι σχέσεις που θα έπρεπε να συνδέουν πολίτες και δικαστική εξουσία. Και σ αυτό το υπουργείο Δικαιοσύνης και εσείς, κύριε Φλωρίδη, που έχετε τη σχετική αρμοδιότητα και τη σχετική εξουσία, όχι απλώς δεν είστε άμοιροι ευθυνών, είστε οι τροφοδότες αυτής της μείζονος κρίσης της ελληνικής Δικαιοσύνης.
-Αυτή η εικόνα έχει διαμορφωθεί στην ελληνική κοινή γνώμη για τη λειτουργία της ελληνικής Δικαιοσύνης, για τις προνομιακές σχέσεις που θεωρεί ο κόσμος ότι διατηρούνται μεταξύ της ηγεσίας της Δικαιοσύνης και της ελληνικής Κυβέρνησης, για τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται η συντριπτική πλειοψηφία του ελληνικού λαού ότι η κυβέρνηση παρεμβαίνει στην Ελληνική Δικαιοσύνη και στις αποφάσεις της με πιέσεις, με υπόγειες συνδέσεις, με συναλλαγές και ανταλλάγματα. Και κύριε Φλωρίδη, επειδή μας τιμάτε σήμερα με την παρουσία σας, ελπίζω να απαντήσετε και σε ένα ακόμα ερώτημα, το οποίο αφορά την
άρνηση ή την παράλειψη τη δική σας να ζητήσετε τον πειθαρχικό έλεγχο του κυρίου Τζαβέλλα. Πειθαρχικό έλεγχο που επιβάλλεται από το γεγονός ότι ο ίδιος αποφάσισε την ανάσυρση της δικογραφίας για τις υποκλοπές μετά την απόφαση του Μονομελούς Πλημμελειοδικείου και την αποφάσισε, παρά το
γεγονός ότι ο ίδιος, κατά δήλωσή του εμπλέκεται στην υπόθεση αυτή των υποκλοπών, καθώς το 2022 είχε καταθέσει στην Επιτροπή Θεσμών και Διαφάνειας ότι είχε υπογράψει δώδεκα εγκρίσεις παρακολουθήσεων ως εποπτεύων εισαγγελέας της ΕΥΠ ατόμων που βρέθηκαν στο επίκεντρο του σκανδάλου ΕΥΠ Predator.
-Και μην μου πείτε ότι δεν παρεμβαίνετε στη Δικαιοσύνη προσχηματικά, διότι εδώ το θέμα που τίθεται είναι το εξής: Θεωρείτε ότι ο κ. Τζαβέλλας είχε υποχρέωση να ζητήσει την εξαίρεσή του από τη συγκεκριμένη υπόθεση ή όχι; Διότι την αρμοδιότητα για την επίσπευση του πειθαρχικού ελέγχου του κ.
Τζαβέλλα την έχετε εσείς ως Υπουργός Δικαιοσύνης. Θεωρείτε ότι έπραξε ορθώς, αναλαμβάνοντας ο ίδιος να αποφασίσει για μια υπόθεση στην οποία ο ίδιος εμπλέκεται.
-Η τροπολογία για την ταχεία ολοκλήρωση υποθέσεων βουλευτών αυξάνει ή μειώνει την εμπιστοσύνη των πολιτών στους θεσμούς, τη δικαιοσύνη και τη συνταγματική κατοχύρωση του δικαιώματος και της αρχής της ισότητας; Γιατί να έχουμε διαφορετική μεταχείριση για ένα βουλευτή; Και γιατί το δικαίωμα του εν ενεργεία βουλευτή σε ταχεία ολοκλήρωση μίας ποινικής εκκρεμότητας είναι ισχυρότερο από το δικαίωμα ενός απλού υποψηφίου στις εκλογές. Προσέχετε εδώ τι ανισότητα εισάγεται. Ο υποψήφιος βουλευτής δεν έχει δικαίωμα προς ταχεία εκδίκαση της ποινικής του εκκρεμότητας. Κατέρχεται στις
εκλογές λοιπόν, όχι με βάση την αρχή της ισότητας των όπλων, με ανοιχτές τις υποθέσεις του. Και δεύτερο ερώτημα για να διευρύνουμε τον προβληματισμό: Γιατί αυτό το δικαίωμα του βουλευτή να μην έχει ανοιχτή ποινική υπόθεση όταν θα κατέλθει στις εκλογές είναι ισχυρότερο, για παράδειγμα, από το
δικαίωμα του Νίκου Ρωμανού να μην περάσει 18 μήνες στη φυλακή. Μέχρι να αθωωθεί πανηγυρικά. Έχετε συνείδηση ότι εργαλειοποιείτε για την εξυπηρέτηση συγκεκριμένων πολιτικών σκοπιμοτήτων στην Ποινική Δικονομία; Είναι ακριβώς αυτές οι πρακτικές της ελληνικής κυβέρνησης, οι οποίες έχουν οδηγήσει
στη ρηγμάτωση των σχέσεων εμπιστοσύνης πολιτών και δικαιοσύνης και στη μείζονα θεσμική κρίση.
-Θέλω να μιλήσω για την ιδέα που υποκρύπτεται πίσω από αυτή τη μείζονα τροποποίηση του κληρονομικού δικαίου και να εκφράσω ακριβώς τις έντονες επιφυλάξεις μου ως προς τη λογική που δομεί αυτή τη μεταρρύθμιση. Η μεγάλη ιστορική τομή για το κληρονομικό δίκαιο στην ηπειρωτική Ευρώπη υπήρξε η Γαλλική Επανάσταση. Πριν από την Γαλλική Επανάσταση ίσχυε αυτό που λέμε αριστοκρατικό φεουδαλικό καθεστώς κληρονομικής διαδοχής. Τι σήμαινε αυτό; Πρώτον, ότι κληρονομούνται τίτλοι ευγενείας, οι οποίοι φυσικά με την Γαλλική Επανάσταση καταργήθηκαν. Και δεύτερον, ότι ίσχυε το
δικαίωμα της πρωτοτυπίας. Οι αριστοκράτες και οι φεουδάρχες μεταβίβαζαν εκ του νόμου ολόκληρη την περιουσία τους στον πρωτότοκο για να μη διασπάται η περιουσία του φεουδάρχη, έτσι ώστε η οικονομική και κοινωνική εξουσία των μεγάλων οικογενειών να μεταβιβάζεται αδιατάρακτα από γενιά σε γενιά.
-Με τη Γαλλική Επανάσταση καταργήθηκαν προφανώς οι τίτλοι ευγενείας και καταργήθηκε το δικαίωμα της πρωτοτυπίας, διότι επιδιώχθηκε ακριβώς η διάσπαση των μεγάλων περιουσιών, ώστε να μην αναπαράγονται αυτές οι τεράστιες εκτάσεις και να μην συσσωρεύονται όροι οικονομικής και κοινωνικής
ισχύος μέσα στις ίδιες οικογένειες. Αυτή είναι η λογική πάνω στην οποία δομήθηκε ιστορικά ο θεσμός της νόμιμης μοίρας. Ποια είναι η λογική της; Πρώτον, η ισότητα των τέκνων ως προς τη διανομή της κληρονομιάς περιουσίας. Και δεύτερον, η διάσπαση των μεγάλων περιουσιών. Αυτή η λογική διατηρείται
μέχρι και σήμερα στο ελληνικό κληρονομικό δίκαιο. Και είναι ακριβώς αυτή η επιλογή που συγκροτεί τον πυρήνα του ελληνικού κληρονομικού δικαίου μέχρι σήμερα με το νομοσχέδιο αυτό. Η παράδοση αυτή ανατρέπεται.
-Βεβαίως, ιστορικά η απαγόρευση των κληρονομικών συμβάσεων δεν συνδέθηκε μόνο με την ισότητα των τέκνων. Συνδέθηκε και με την προστασία της ελευθερίας του διαθέτη, με την αποτροπή πιέσεων πάνω στον κληρονομουμένου και με την αποφυγή μετατροπής του θανάτου σε αντικείμενο οικονομικής
συναλλαγής. Φανταστείτε έναν ηλικιωμένο γονέα εξαρτημένο στην καθημερινότητά του από ένα μόνο παιδί, το οποίο του λέει «Αν θέλεις να συνεχίσω να σε φροντίζω, πρέπει από τώρα να συμφωνήσουμε ότι το σπίτι θα περάσει σε εμένα». Φανταστείτε πιέσεις που μπορούν να ασκηθούν όταν υπάρχουν χρέη όχι
μόνο μέσα στην οικογένεια αλλά και από τρίτους. Προστασία λοιπόν τέκνων, αποτροπή συγκέντρωσης ισχύος και αποφυγή μετατροπής του θανάτου σε αντικείμενο οικονομικής συναλλαγής. Στην πραγματικότητα, αυτό που εισάγει σήμερα το νομοσχέδιο είναι μια συγκαλυμμένη επαναφορά όχι του
προνομίου της πρωτοτυπίας, αλλά του δικαιώματος, του πιο ισχυρού, του πιο ενημερωμένου, του πιο ενεργού, του πιο οικονομικά γνώστη μέσα στην οικογένεια.
-Αυτή είναι η πραγματική λογική της μεταρρύθμισης, με μοναδικό στόχο να μην διασπώνται οι μεγάλες περιουσίες των ισχυρών οικονομικά οικογενειών. Όμως, το νομοσχέδιο προχωρά ακόμη περισσότερο, επιτρέποντας ουσιαστικά ακόμη και την εκ των προτέρων παραίτηση από τη νόμιμη μοίρα έναντι
ανταλλάγματος. Τι σημαίνει αυτό πρακτικά; Πάρε τώρα ένα ποσό και παραιτήσου από κάθε μελλοντικό σου δικαίωμα και μάλιστα σε χρόνο που ο παραιτούμενος δεν γνωρίζει το πραγματικό μέγεθος της μελλοντικής περιουσίας, δεν γνωρίζει τις μελλοντικές αξίες ακινήτων ή επιχειρήσεων, ούτε μπορεί να
προβλέψει τους μελλοντικούς οικογενειακούς και οικονομικούς συσχετισμούς. Άρα πρόκειται για μεταρρύθμιση που στοχεύει ευθέως στη διατήρηση της ενότητας μεγάλων συσσωρευμένων περιουσιών.
-Δεύτερο σημείο η μετατροπή της νόμιμης μοίρας από οιονεί εμπράγματο δικαίωμα σε απλή ενοχική αξίωση. Αν υποθέσουμε ότι υπάρχουν δύο τέκνα και μοναδικό περιουσιακό στοιχείο είναι ένα ακίνητο το οποίο καταλείπει με διαθήκη αποκλειστικά στο ένα τέκνο, σήμερα, το άλλο τέκνο έχει ουσιαστικό δικαίωμα
επί του ακινήτου. Με το νομοσχέδιο αυτό τι θα συμβεί, αν το ακίνητο εκποιηθεί; Τι θα συμβεί αν το τίμημα εξαφανιστεί; Τι θα συμβεί αν δεν υπάρχει άλλη περιουσία; Πώς ακριβώς θα προστατευτεί η ενοχική αξίωση του αδύναμου κληρονόμου; Αυτή ακριβώς είναι η λογική τού οιονεί εμπράγματου χαρακτήρα της
νόμιμης μοίρας. Η απόλυτη προστασία του νομίμου μεριδίου. Ενώ σήμερα στην πραγματικότητα το μόνο που μπορεί να κάνει ο νόμιμος μερικώς είναι να εγγράψει υποθήκη, αν προλάβει και αν γνωρίζει.
-Η ρύθμιση που περιορίζει την ευθύνη του κληρονόμου μέχρι του ύψους της κληρονομιάς και όχι με βάση την προσωπική του περιουσία πράγματι θα επιλύσει πολλά προβλήματα. Είναι μια καταρχήν μάλλον θετική διάταξη. Το πρόβλημα είναι ότι επειδή αυτή η διάταξη δεν αναφέρεται μόνο στις μικρές περιουσίες
ή στις περιπτώσεις που ο κληρονομούμενος αφήνει κάποια μικρά χρέη από ένα δάνειο που ενδεχομένως δεν γνωρίζει ο σύζυγος ή τα τέκνα, αλλά αφορά και πολύ μεγάλες και πολύ μεγάλες επιχειρήσεις. Ξέρετε πάρα πολύ καλά ότι οι χρηματοοικονομικές τεχνικές που υπάρχουν ώστε να εκποιηθεί μέρος της περιουσίας πριν από το θάνατο του κληρονομουμένου, μπορεί να δημιουργήσει όρους για να αποφευχθεί η πληρωμή χρέους από τα τέκνα που θα κληρονομήσουν την περιουσία. Εισάγονται δηλαδή παράθυρα
για να υπάρξουν σύνθετες χρηματοοικονομικές τεχνικές για την αποφυγή πληρωμής χρεών. Δεν υπάρχει σαφής προστασία από τέτοιου είδους καταστάσεις.
-Άρθρο 39. Ανεξάρτητος μηχανισμός παρακολούθησης θεμελιωδών δικαιωμάτων και διαδικασιών ασύλου. Προκαλεί μεγάλη εντύπωση το γεγονός ότι η αρμοδιότητα αυτή ανατίθεται στην Εθνική αρχή Διαφάνειας. Άσχετη με την υπόθεση τήρησης των θεμελιωδών δικαιωμάτων στις περιπτώσεις για τα
δικαιώματα και τις διαδικασίες ασύλου. Γιατί όχι στον Συνήγορο του Πολίτη, όπως σε όλες τις άλλες χώρες της Ευρώπης; Μήπως αυτό συνδέεται με το γεγονός ότι ο Συνήγορος του Πολίτη πρωταγωνίστησε στο να έρθει στο φως η υπόθεση της τραγωδίας της Πύλου; Μήπως αν έχει αυτή την αρμοδιότητα ο
Συνήγορος του Πολίτη, θα αποκαλυφθούν τα αίσχη που γίνονται αυτή τη στιγμή στα ελληνικά σύνορα με τις διαρκείς επαναπροωθήσεις και με τις παρακρατικές ομάδες που κουκουλώνουν ανθρώπους και τους πετάνε απέναντι. Αυτό είναι που φοβάστε.