Στις 19 Νοεμβρίου 2025, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε δύο ρυθμιστικές προτάσεις: την Digital Omnibus και την Digital Omnibus on AI. Οι δύο αυτές προτάσεις αποτελούν μια προσπάθεια απορρύθμισης, αντί ενίσχυσης, των ψηφιακών πολιτικών της ΕΕ, ειδικότερα του GDPR και του AI Act.
Στις 24 Νοεμβρίου, εκπρόσωποι της Ε.Ε. παρουσίασαν το πακέτο Digital Omnibus στους Αμερικανούς ομόλογούς τους, ελπίζοντας ότι η φιλο-επιχειρηματική και η απορρυθμιστική φιλοσοφία του πακέτου θα ευχαριστούσε τις ΗΠΑ σε μια περίοδο διαπραγματεύσεων και συμφωνιών για τους αμερικανικούς δασμούς.
Ο Αμερικανός υπουργός εμπορίου Howard Lutnick απέρριψε το πακέτο και διαμήνυσε ότι οποιαδήποτε μείωση στους δασμούς 50% στο αλουμίνιο και στον χάλυβα θα γίνει μόνο αν “χαλαρώσουν” και οι άλλοι νόμοι, το Digital Markets Act (DMA) και το Digital Services Act (DSA), έτσι ώστε να εξυπηρετηθούν οι αμερικανικές Big Tech εταιρείες.
Ειδικά για τη διακυβέρνηση Trump, η μισάνοιχτη πόρτα δεν είναι πεδίο διαπραγμάτευσης, αλλά διευκόλυνση ανοίγματος και εισόδου διά της βίας.Υποτίθεται πως το πακέτο Digital Omninus είναι συμβατό με την έκθεση Draghi του Σεπτεμβρίου του 2024, “απλοποιώντας” τους νόμους έτσι ώστε να περικόψει διαχειριστικά έξοδα για μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις και να τις καταστήσει πιο ανταγωνιστικές. Αυτές οι “απλοποιήσεις” όμως μειώνουν την προστασία της ιδιωτικότητας, τον δημόσιο έλεγχο και τους κανονισμούς ασφαλείας της τεχνητής νοημοσύνης επιτυγχάνοντας έτσι τον σκοπό που είχαν θέσει για πολύ καιρό οι αμερικανικές Big Tech.
Όπως φάνηκε και από το τελεσίγραφο του Lutnick, το νέο αυτό πακέτο αποδυναμώνει περαιτέρω την ΕΕ απέναντι στις εξαναγκαστικές πρακτικές των ΗΠΑ και στον αμερικανικό τεχνολογικό ιμπεριαλισμό, παρά τις “χλωμές” προσπάθειες που γίνονται για ψηφιακή κυριαρχία και για τη δημιουργία του περίφημου Euro Stack.
Το Digital Omnibus εισάγει εξαιρέσεις στο GDPR οι οποίες θα επιτρέπουν στις επιχειρήσεις να διαβάζουν δεδομένα των χρηστών χωρίς πλέον να ζητούν συναίνεση.
Η ίδια πρόταση ξαναγράφει επίσης βασικά μέρη του GDPR ενώ το Digital Omnibus on AI ουσιαστικά πετάει στον κάδο το ελλιπές AI Act. Περιορίζεται ο ορισμός των προσωπικών δεδομένων και επιτρέπεται η ανεξέλεγκτη χρήση δεδομένων των χρηστών που αφορούν στην προσωπική τους ζωή για την εκπαίδευση συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης.
Οι εταιρείες που κατασκευάζουν ή πωλούν τεχνητή νοημοσύνη θα μπορούν να εξαιρούν τους εαυτούς τους από θεμελιώδεις κανόνες, καθιστώντας την Ευρωπαϊκή νομοθεσία πεδίο ελεύθερων ερμηνειών και λευκή κάρτα. Με αυτές τις τροπολογίες που προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, οι κρατικές αρχές και οι μεγάλες εταιρείες του καπιταλισμού της πλατφόρμας αποκτούν περισσότερο χώρο για τη συλλογή και τη διεκπεραίωση προσωπικών πληροφοριών με περιορισμένη εποπτεία και μειωμένη διαφάνεια.
Με το πρόσχημα της “καινοτομίας” των επενδύσεων “απελευθερώνεται”, ακόμη και από τις ελάχιστες υπάρχουσες δεσμεύσεις, η χρήση αλγορίθμων που αποφασίζουν ποιος αξίζει βοήθεια και ποιος όχι, ποιος είναι “επικίνδυνος” και ποιος “παραγωγικός”.
Αλγόριθμοι και συστήματα που σε μεγάλο βαθμό λειτουργούν σαν ψηφιακοί μηχανισμοί κοινωνικού αποκλεισμού, αναπαράγουν και εντείνουν φυλετικές και ταξικές διακρίσεις, χωρίς ανθρώπινο έλεγχο και χωρίς δυνατότητα ουσιαστικής αμφισβήτησης, θα εκθέσουν ακόμη περισσότερο τις μειονοτικές κοινότητες και τα χαμηλότερα κοινωνικά στρώματα σε άδικες αυτοματοποιημένες αποφάσεις και σε παρεμβατική παρακολούθηση.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει να τροποποιηθούν πολλά σημαντικά άρθρα του GDPR και του AI Act. Ενδεικτικά:
Πλήρως αυτοματοποιημένες αποφάσεις για συμβάσεις, που αφορούν άμεσα πολίτες, θα μπορούν να λαμβάνονται αν για αυτές τις συμβάσεις η νομοθεσία το επιτρέπει. Σήμερα καμία πλήρως αυτοματοποιημένη απόφαση που αφορά άμεσα πολίτες δεν μπορεί να γίνει χωρίς τη συναίνεση των πολιτών(GDPR άρθρο 22).
Οι κάτοχοι των δεδομένων να μπορούν, είτε να απορρίπτουν τα αιτήματα πρόσβασης των πολιτών στα προσωπικά τους δεδομένα είτε να χρεώνουν ένα εύλογο ποσό για να τα διεκπεραιώσουν. Σήμερα όλα αυτά τα αιτήματα πρέπει υποχρεωτικά να διεκπεραιώνονται(GDPR άρθρο 15).
Αναθεωρείται ο ορισμός των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα. Αν μια εταιρεία ισχυριστεί ότι δεν έχει την τεχνολογία ή άλλα μέσα για να εντοπίσει την ταυτότητα και την τοποθεσία ενός ατόμου, τότε θα μπορεί να συλλέγει προσωπικές πληροφορίες, χωρίς αυτές να θεωρούνται προσωπικά δεδομένα.
Επεκτείνεται η ισχύουσα διάταξη του AI Act που επιτρέπει στα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης υψηλού κινδύνου να επεξεργάζονται ευαίσθητα δεδομένα για την ανίχνευση και τη διόρθωση μεροληψίας (φυλετικής, κοινωνικής κλπ) και σε άλλα συστήματα ΤΝ και μοντέλα.
Τα συστήματα υψηλού κινδύνου, όπως αυτά της φροντίδας υγείας ή των εργοδοτικών αποφάσεων, είχαν την άδεια να επεξεργάζονται ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα για να αποφύγουν τις διακρίσεις και τις μεροληψίες. Τώρα προτείνεται αυτή τη δυνατότητα να την έχουν και άλλα συστήματα ή μοντέλα ΤΝ που δεν θεωρούνται υψηλού κινδύνου. Το άρθρο 6 παράγραφος 3 του AI Act ορίζει ότι ένα σύστημα τεχνητής νοημοσύνης δεν θα θεωρείται υψηλού κινδύνου, εάν δεν αποτελεί σημαντικό κίνδυνο βλάβης για την υγεία, την ασφάλεια ή τα θεμελιώδη δικαιώματα των φυσικών προσώπων. Ενώ το άρθρο 6 παράγραφος 4 του AI Act απαιτεί από τους παρόχους τέτοιων συστημάτων να εγγράφονται οι ίδιοι και τα συστήματα αυτά σε μια βάση δεδομένων της ΕΕ, ο προτεινόμενος κανονισμός θα εξαλείψει την απαίτηση αυτής της εγγραφής.
Η ψηφιακή “ανάπτυξη” που προωθούν δε στοχεύει εν τέλει στη βελτίωση της ζωής μας, αλλά στη συμπίεση μισθών, την ενίσχυσητων τεχνολογικών μονοπωλίων, στην αυτοματοποίηση της επιτήρησης και στη μεταφορά δημόσιων λειτουργιών σε αδιαφανή ιδιωτικά συστήματα. Αυτή η λογική είναι κοντόθωρη και, αντίθετα από ό,τι εξαγγέλεται, σε βάρος της Ευρωπαϊκής βιομηχανίας. Η απορρύθμιση στερεί τις Ευρωπαϊκές κοινωνίες από τη δυνατότητα ανάπτυξης εναλλακτικών, κοινωνικά υπεύθυνων και χρήσιμων τεχνολογιών, και την Ευρώπη από τη δυνατότητα στρατηγικής αυτονομίας. Σε αυτό το μοντέλο, τα θεμελιώδη δικαιώματα – η ιδιωτικότητα, η ισότητα, η δημοκρατική λογοδοσία – αντιμετωπίζονται ως εμπόδιο στην ανταγωνιστικότητα και θυσιάζονται συνειδητά.
Για εμάς το θέμα δεν είναι μόνο οι νόμοι και οι ρυθμίσεις της τεχνολογίας αλλά να καταλάβουμε ποιοι τη χρησιμοποιούν, για ποιον λόγο και σε βάρος ποιων. Γιατί μόνο αν αναμετρηθούμε με τον τρόπο που το υφιστάμενο οικονομικό σύστημα (it’s the economy stupid!) επιβιώνει και βγάζει κέρδη μέσα από την εκμετάλλευση εμάς των ιδίων, μόνο αν αρνηθούμε να γίνονται τα θεμελιώδη δικαιώματά μας παράπλευρη απώλεια όταν αυτό το σύστημα διέρχεται κρίσεις, θα μπορέσουμε να απαντήσουμε στο πιο απλό μα και πιο δύσκολο ερώτημα:
Πως θα τερματίσουμε την ηγεμονική περίοδο του καπιταλισμού και θα πάμε παρακάτω. Πως θα αναπτύξουμε τις τεχνολογίες σε όφελος και όχι σε βάρος των πολιτών και του δημοσίου συμφέροντος.